Jakie są różnice między obudowami ATX, microATX i ITX to pytanie, które zadaje sobie każdy entuzjasta składania własnego komputera, planujący optymalnie połączyć rozmiar, funkcjonalność i estetykę.
Wymiary i układ przestrzenny
Obudowy komputerowe stanowią nie tylko mechaniczną osłonę dla podzespołów, ale też decydują o ergonomii montażu i swobodzie rozbudowy. Różne form-faktory determinują wymiary, rozmieszczenie wnęk i podejście producentów do układu modułów.
ATX – pełny rozmiar dla wymagających
Płyty główne formatu ATX mierzą standardowo 305 × 244 mm. Obudowy ATX oferują najwięcej miejsca na karty rozszerzeń (zwykle 7–8 slotów PCIe), liczne zatoki 3,5” i 2,5”, a także duże możliwości montażu chłodzenia powietrzem bądź wodnego. To idealne rozwiązanie, gdy priorytetami są kompletność funkcjonalna i łatwość serwisu.
microATX – kompromis między wielkością a rozbudową
Format microATX (244 × 244 mm) zachowuje część cech ATX, lecz redukuje liczbę dostępnych slotów PCIe do 4–5. W obudowach tego typu często projektanci muszą optymalizować przestrzeń na napędy i kable, ale nadal zapewniają solidną bazę pod instalację kilku kart graficznych lub dodatkowych kontrolerów. Dzięki modułowej konstrukcji microATX sprawdza się w kompaktowych stanowiskach biurowych i domowych zestawach gamingowych.
ITX – minimalizm i mobilność
Płyty Mini-ITX mają wymiary 170 × 170 mm. Obudowy ITX to najmniejsze dostępne na rynku rozwiązanie umożliwiające zbudowanie pełnowartościowego komputera. Zwykle oferują 1 slot PCIe oraz ograniczone możliwości montażu napędów 2,5”. Kompaktowa budowa generuje wyzwania w zakresie chłodzenia, dlatego entuzjaści często korzystają ze specjalnych coolerów niskoprofilowych lub zestawów AIO z cienkimi wentylatorami.
Chłodzenie i wydajność termiczna
Wydajność każdego komputera zależy w ogromnej mierze od efektywności odprowadzania ciepła. Wybór obudowy wpływa na ilość zamontowanych wentylatorów, rozkład kanałów powietrza oraz miejsca na radiatory.
Przepływ powietrza – rola wentylatorów
- Obudowy ATX: zazwyczaj przewidziane 2–3 miejsca na wentylatory przednie, 1–2 na górze, 1 z tyłu.
- microATX: zwykle 1–2 przednie, 1 górne i 1 tylne.
- ITX: często ograniczone do 1–2 wentylatorów; wiele konstrukcji promuje chłodzenie AIO z radiatorem montowanym z tyłu lub u góry.
Dostępność dużej przestrzeni w obudowach ATX umożliwia instalację systemu chłodzenia cieczą typu custom loop, co może znacząco poprawić kulturę pracy podzespołów o wysokim TDP. MicroATX i ITX często będą wymagać kompromisu między poziomem hałasu a temperaturami.
Montaż chłodnic i radiatorów
Pełnowymiarowe obudowy ATX pozwalają na montaż chłodnic 360 mm (góra, front), a także rozbudowanych radiatorów powietrznych. W microATX najczęściej spotkamy chłodnice 240 mm lub 280 mm. W ITX dominuje radiatory 120–240 mm lub niskoprofilowe chłodzenie powietrzne. Dobór systemu chłodzenia w przypadku małych form-faktorów wymaga starannego planowania oraz zwrócenia uwagi na przestrzeń pod wentylatory i przewody.
Kompatybilność i możliwości rozbudowy
Każdy format płyty głównej rządzi się swoimi prawami w zakresie dostępnych interfejsów, liczby złącz SATA, M.2 i gniazd rozszerzeń.
Sloty PCIe i multiple Grafiki
- ATX – do 7–8 gniazd PCIe, możliwe instalacje wielu kart graficznych w układzie SLI/CrossFire.
- microATX – do 4–5 gniazd PCIe, wsparcie dla konfiguracji dual-GPU, choć w ograniczonym stopniu.
- ITX – 1 gniazdo PCIe x16, brak możliwości montażu drugiej karty.
Dla osób zamierzających wykorzystywać akceleratory sieciowe, karty dźwiękowe czy rozszerzenia RAID, format ATX zapewni największą elastyczność. W przypadku microATX trzeba z większą uwagą dobierać komponenty, by zmieścić wszystkie niezbędne urządzenia. ITX pozostawia bardzo ograniczone pole manewru.
Pamięć masowa i porty wewnętrzne
Obudowy ATX umożliwiają montaż nawet kilku dysków 3,5” oraz 2,5” dzięki licznym zatokom. W microATX zwykle znajdziemy 2–4 miejsca na nośniki, a w ITX – jeden lub dwa uchwyty na dyski 2,5” bądź SSD M.2 na płycie głównej. Warto zwrócić uwagę na obecność adapterów oraz możliwość instalacji konwerterów Molex-SATA w ciasnych przestrzeniach.
Design, estetyka i ergonomia montażu
Oprócz wymiarów ważnym aspektem jest wygląd zewnętrzny, dostęp do portów oraz wygoda składania komputera.
Front panel i porty I/O
- W obudowach ATX producenci oferują rozbudowane front pady z wieloma portami USB, audio, a nawet czytnikami kart.
- microATX – kompaktowo, ale z zachowaniem podstawowej ergonomii (USB 3.0, USB-C).
- ITX – porty ograniczone do niezbędnego minimum; często mobilne i schowane za maskownicą.
Długi przewód do panelu przedniego może okazać się kluczowy przy ciasnym ustawieniu skrzynki pod biurkiem.
Materiały i wygląd zewnętrzny
Współczesne obudowy występują w kombinacji aluminium, stal i hartowane szkło. ATX umożliwia większe przeszklenia i modułowe maskownice, microATX skupia się na smukłej sylwetce, a ITX nagina się ku minimalizmowi i portable’owym rozwiązaniom, często z uchwytami transportowymi.
Ergonomia składania i zarządzanie okablowaniem
Obudowy ATX w wyższych klasach proponują przegrody i przepusty dla kabli, co znacząco ułatwia utrzymanie porządku. MicroATX i ITX wymagają starannego prowadzenia przewodów, gdyż przestrzeń jest ograniczona. Warto wybierać moduły z płytą montażową z tyłu, co pozwala na sprawną instalację bez ryzyka splątania.
Zastosowania i przykładowe scenariusze
Wybór formatu obudowy tak naprawdę sprowadza się do odpowiedzi na pytanie: jaki efekt końcowy chcę uzyskać i jakie kompromisy jestem w stanie zaakceptować?
- Stacja robocza graficzna/profesjonalna: obudowa ATX z rozbudowanym zasilaczem, wieloma dyskami, chłodzeniem wodnym custom loop.
- Komputer dla gracza w średnim budżecie: microATX z kartą grafiki i chłodzeniem AIO 240 mm, kompromis między ceną a wydajnością.
- Mały HTPC lub LAN-party: ITX z niskoprofilowym coolerem, dyskiem NVMe, zasilaczem SFX i kompaktową klawiaturą numeryczną.
